Cambodja. Voor veel westerlingen leek het een paradijs.
Een onbekende, geheimzinnige wereld.
Maar de oorlog in buurland Vietnam breidde zich uit.
En Cambodja raakte erbij betrokken.
In 1973 reisde ik als correspondent voor de New York Timesnaar Cambodja.
Daar, in een oorlog tussen regeringstroepen en de Rode Khmer...
ontmoette ik mijn gids en tolk, Dith Pran.
Een man die m'n leven zou veranderen...
in een land dat ik zou liefhebben en beklagen.
Dit is The Voice of America met nieuws voor Zuidoost-Azië.
Het is hier kwart voor zeven en bewolkt. Boven Washington hangen ook wolken.
President Nixon zal het volk toespreken over de Watergate-affaire.
Nixon reageert voor 't eerst sinds mei...
op 't schandaal dat leidde tot ontslagen en politieke ontregeling.
Het leidde ook bijna tot een constitutionele crisis...
met een onderzoek door de Senaat en 'n speciale aanklager.
De speech werd aangekondigd nadat bleek...
dat Nixon de minst populaire president sinds twintig jaar is.
Het Hooggerechtshof wijst een beroep van de regering af...
om verdere bombardementen op Cambodja uit te voeren.
Het Congres had de bombardementen al verboden en ze moeten gestaakt worden
Vlug, naar het ziekenhuis.
Meneer, een taxi?
Wilt u een taxi? - Ja, goed.
Doe verdorie de luiken dicht.
Wat moet deze troep?
Sorry. Ik dacht dat je de bediende was. Ik was foto's aan het ontwikkelen.
Als je gaat schreeuwen, ga ik weg. - Geen zin in. Ik ben het gezeur zat.
Ik had drie uur vertraging, ik moest een taxi nemen en nu wil ik aan de slag.
Wat heb je op je hoofd?
Een maandverbandje gedrenkt in water.
Hallo. Met Syd Schanberg. Is Pran er ook?
Nee, ik kom net van het vliegveld.
Als u 'm ziet, zeg hem dan maar dat ik in Café Central zit.
Bedankt.
Wat wil je eten?
Eieren? - Geen eieren.
Eieren zijn bang als ze de pan in gaan. - Wat dan?
Wat neem jij? - Café complet.
Neem ik ook. En ik wil aspirines.
Als ik wat eet moet het wel dood zijn. Daarom neem ik nooit oesters.
Ik heb gelezen dat ze ze met citroensap besprenkelen om ze te verdoven.
Maar waarom?
Een bewusteloze oester is net zo walgelijk als...
Mijn god. - Zag je dat?
Was 't een granaat? - Geen idee, ik zag iemand op een motor.
Waar was je nou?
Heb je m'n boodschap niet gekregen? - Nee.
Er is iets vreselijks gebeurd. - Wat?
Amerika heeft Neak Luong gebombardeerd.
Zeker weten? - Er zijn vast veel doden.
Weet iemand anders dit? - Nee.
We gaan erheen. - Niet met de auto. Te gevaarlijk.
Waar ga je heen, Schanberg? - Naar Neak Luong.
Neak Luong is afgesloten. - Daar heb jij niks over te zeggen.
Ik mag hier gaan en staan waar ik wil.
Zo is de wet. Denk om het Cooper-Church amendement.
Ik heb schijt aan dat amendement.
Toe maar.
Wat kan ik voor u doen?
Weet u soms waarom m'n vliegtuig vanmorgen vertraging had?
Had het vertraging?
Vast slecht weer of zo.
Ik ga niet over burgervluchten. - U weet van niks?
Nee, klopt. - Goed.
Dan wil ik dat u commentaar geeft op wat ik net gehoord heb.
Vanmorgen heb ik om onbekende redenen...
in Bangkok twee uur in 't vliegtuig moeten wachten.
Ondertussen landen hier vlakbij het vliegveld, twee legerhelikopters.
Ambulances uit Phnom Penh wachten ze op.
Nu hoor ik dat onze luchtmacht bommen heeft gegooid op Neak Luong.
Dat is 'n gerucht. Daar ga ik niet op in.
Ik wil weten of ik daarom vertraging had.
Geen commentaar. - Hoeveel doden?
Hoeveel gewonden?
Bedankt voor uw medewerking.
Als ik m'n verhaal schrijf, zal ik u zeker citeren.
Het gaat niet door. - Daar neem ik geen genoegen mee.
Dit is ontzettend belangrijk nieuws. We moeten erheen.
Maar... - Geen gezeur.
Ik wil erheen. We hadden er al moeten zijn.
Ik zit hier.
Welterusten, Sydney.
Nog boodschappen? - Nee, meneer.
Hallo en welterusten. - Luister.
Ik kan niet met je praten. - Onzin.
Te precair. Praat maar met de pers. - Laten we elkaar nu niet beledigen.
Welterusten, Sydney. - Oké, welterusten.
Weet je dat er een piloot een fout heeft gemaakt?
Verkeerde coördinaten.
Een B-52 heeft z'n lading op Neak Luong gedropt.
Midden in 't stadje staat een aanvliegbaken.
Veel doden? - Hoor je morgen.
We schatten zo'n 55 militairen en 35 burgers.
Hoeveel, Bob?
Honderden. Maar citeer me alsjeblieft niet.
Bier. Dat is lang geleden. - Vast van de New York Times.
Ze bewaren 't op hun kamer. - We hebben een kelder.
Jullie nemen jezelf ook zo serieus. - Hij wil alleen overal bij zijn.
Dus moeten wij zorgen dat ons nieuws voorrang krijgt.
Hij trakteert je op 'n biertje. Drink op.
Ga je een bericht versturen? - Nee, het is al laat.
Gelukt? - Ja, we kunnen.
Dan gaan we.
Wat goed van je.
Hoeveel? - Honderdvijftig.
Amerikaanse dollars.
Honderd.
Varen maar. Fantastisch.
Mooi werk, Pran.
Wat wil ie? - Dat je foto's maakt en 'm helpt.
Want z'n kind is gewond geraakt.
Wat zegt ze allemaal?
Ze heeft hulp nodig.
Haar winkel is gisteravond verwoest.
Haar man is gedood. - Hoeveel bommen?
Weet ze niet.
Weet ze waar 't ziekenhuis is?
Die kant op.
Of de piloot gearresteerd is.
Wil u dit kopen? Eén dollar. - Sorry, geen foto's. M'n rolletje is op.
Vraag 's hoeveel kinderen ze heeft.
Vijf. Haar man is dood.
Pran, wat is dat? Wat zijn dat voor kerels?
Dat zijn gevangenen. Rode Khmer gevangenen.
De Khmer doodt veel dorpelingen.
Hij zegt dat ze mensen vodden met benzine in de keel duwen...
die ze dan aansteken.
Je rolletje is op. - Weet ik.
Geen camera.
- Rustig maar.
Geen camera. - Rustig.
Zeg 'm dat we...
Sydney, stap in.
Ik maak me zorgen.
Ik heb je hierheen gebracht. Ze zullen me beschuldigen en arresteren.
Je bent al gearresteerd.
Ze hebben Phnom Penh gebeld.
Ik heb zin in sigaretten.
En ik moet naar de WC.
Zeg even dat ik moet pissen.
Er wordt niet gepist.
Hoe bedoel je? - Je mag niet pissen, Sydney.
Ik ben deze onzin zat. M'n verhaal moet naar de krant.
Blijf hier, Sydney.
Ik blijf al.
Ze hebben de pers hierheen gehaald. Ze willen er hun eigen draai aan geven.
Luister goed.
Ik ga hier weg. Ga je me nu overhoop knallen?
Buiten is het Amerikaanse leger. Ik ben een Amerikaan en ik ga.
Hij gaat een meerdere halen. - Toe dan.
Ik laat de geringe schade in de stad niet zien.
Afgesloten gebied.
Aan de overkant van de rivier...
ziet u stellingen die bezet worden door de Rode Khmer.
Maar het Cambodjaanse leger valt al aan en heeft ze straks zo verjaagd.
Vlug, in de helikopter.
Nee, jij neemt maar mooi weer 'n boot. - Ik publiceer m'n verhaal toch wel.
Wat is dit? - Ik ben hier alleen omdat jij hier bent.
Maar dit heeft geen enkele zin.
Als iemand dit ooit te lezen krijgt, zul je je kapotschamen.
10 maart, 1975
Goedemorgen. - Hoe laat is het?
Zes uur.
Ik ben kapot. - Een telex.
Heb jij 'm opgehaald?
We staan op de voorpagina.
Doen we zeker toch iets goed.
Sydney, m'n vrouw maakt zich ernstige zorgen.
Ze denkt dat alle journalisten straks vertrekken.
Het heeft weinig zin om de oorlog van achter 'n bureau in Bangkok te verslaan.
Ze zegt dat als de oorlog zo doorgaat het er slecht voor ons uitziet.
Wat denk jij?
Ik weet 't niet.
Ik ook niet.
Wacht Sarun beneden?
Kom op dan.
Niet weer in slaap vallen, hoor. - Nee.
De Khmer strijdt om de weg naar 't vliegveld. Niet best.
We peppen de mensen op: Bij ons ben je veilig.
Maar moet je deze puinhoop zien.
In Amerika heeft iedereen 'n mooie auto.
Hij vraagt wat voor auto je hebt.
Daar geen. Hier heb ik een Mercedes. - Mercedes, nummer een.
Waar heeft ie Engels geleerd?
Van een Amerikaanse adviseur.
Mercedes, nummer een, oké?
Wat zegt ie? - Hij dacht dat de Amerikanen weg waren.
Ik ben een Amerikaan.
Winnen we?
Nee, jullie winnen niet. - Wat nu?
Zorg dat ze de weg naar 't vliegveld niet afsnijden.
Het 1ste peloton heeft weg 36 genomen. Het 2de heeft weg 26 genomen.
De Rode Khmer nam weg 3. Hij weet geen aantallen, maar verwacht 'n aanval.
Waar is je commandant?
Hoezo?
Hoeveel...
Rockoff, maak dat je daar wegkomt.
Vlug, haal 'm hier weg.
Ik vind het hier maar niks. Ik ga hier weg.
Kom mee. Schiet op.
Sydney, hierheen.
Kijk, de Rode Khmer.
De Cambodjaanse ambassadeur zei in een toespraak in Washington:
U heeft misbruik gemaakt van ons en onze onervarenheid.
U bent slimmer dan wij en u heeft ons tot deze oorlog verleid.
Rode Khmer-rebellen hebben inderdaad hun positie rond Phnom Penh verstevigd.
De stad herbergt nu zo'n 2 miljoen vluchtelingen.
De regeringstroepen staan er zo slecht voor...
dat ze zelfs benzine moeten overhevelen om hun gewonden te kunnen vervoeren.
De stroom is uitgevallen.
Nu moet ik opeens onderhandelen. Maar daar is het te laat voor.
Dit land wordt verscheurd.
Wij hebben dit schip te water gelaten en nu laten we 't ronddobberen.
Dit land heeft zoveel zwakke en sterke punten...
en wij hebben alleen ingespeeld op de zwakke punten.
Ik zal blij zijn als ik hier weg ben.
Dit speelt al zo lang dat het nooit goed kan aflopen.
En de Rode Khmer zal westerlingen geen warm hart toedragen.
Wat moet ik hiermee? - Zet maar neer.
Mr Schanberg. - O, m'n protégés. Zes.
Dith Pran en z'n gezin. - Oké.
Geachte heer. M'n gezin en ik willen op vakantie naar Zuidoost-Azië.
Daarbij willen we graag twee weken door Cambodja rondreizen.
Kunt u me informatie toesturen? Bij voorbaat dank, Wendell Payne.
Wendell komt uit Wisacky, South Carolina.
Hoe zit 't met de luchtbrug? - Heffen we op.
Dan zullen er veel mensen verhongeren. - Ja, maar het wordt hier een bloedbad.
Het is een keuze tussen hier blijven, of overleven.
Verlaat je het zinkende schip, vriend?
Toerisme wordt afgeraden.
In z'n speech noemde president Ford Cambodja nauwelijks.
Hij zei alleen dat het misschien te laat was.
Sorry dat ik zo laat ben. - Waar zat je?
Ze hielden me aan vanwege de spertijd. - De spertijd?
Goed, laat ze dit maar versturen.
De laatste twee stukjes moet ik nog corrigeren.
Ze versturen vandaag niks. De zender is geraakt.
Om zes uur vanavond kan ie weer. - Zes uur vanavond?
Denk je soms dat we voor 'n maandblad werken?
We werken voor de krant.
En als we morgen een update versturen?
Ja, we versturen morgen wel een update.
Ik was gisteren op de ambassade.
Goed nieuws? - Nee, helaas niet.
Ze zeggen dat als deze stad valt...
er heel veel doden zullen vallen.
Ik heb geregeld dat jij en je gezin geëvacueerd worden.
Dus zeg maar wat je wilt.
Blijf je, of ga je weg?
Wat doe jij? - Dat heeft er niks mee te maken.
Wil je blijven, of wil je hier weg?
Ik weet dat je om mijn gezin geeft.
Maar ik ben ook een verslaggever.
Begrijp je?
We hoeven niet nu te beslissen.
Denk rustig na.
Maar we moeten niet te lang wachten.
Het is zover. Is alles leeg?
Dit is de laatste controle.
De laatste controle.
Mr Kincaid is er niet. Hij is vertrokken.
Hou z'n geld maar. U moet hier weggaan.
Ga weg. U krijgt 'm niet meer te zien.
Sergeant, laat hem erin.
Staan Pran en z'n vrouw ook op de lijst? - Ja.
Dith Pran? Zijn ze er al? - Nee, nog niet.
Al, heb jij Pran gezien? - Nee, niet gezien.
Waar blijft ie?
Dat was het dan.
Straks zijn ze te laat.
Kijk dan bij de achteringang.
Als ie komt, ben ik aan de andere kant.
Heb je Pran gezien? - Heb je in het hotel gekeken?
Misschien is ie op het postkantoor. Het postkantoor.
Lazer op.
Wegwezen hier. Opschieten.
Waar ga jij heen? - Naar de ambassade.
Hoe heet u? - De familie Pran.
De familie Pran? Heb ik al gehad. - Sydney Schanberg.
Ze zijn er al. - Kijk nog 's.
Ze zijn er al. - U vergist zich.
Rockoff, help me.
Vlug, we moeten opschieten.
Wacht even.
Lach eens.
Jon. - Hallo, Sydney.
Als het te erg wordt, moeten we naar de Franse ambassade.
Wie zei dat?
De Britse ambassade.
De Rode Khmer komt eraan. Het leger ontvangt ze met open armen.
De strijd is voorbij, Sydney. Ik ben zo terug.
Vrede. Vrede.
Rockoff, het is vrede.
Wat vind jij ervan? - Het bevalt me niks.
Ik ben vanmorgen in Keng Kang en bijna neergeknald.
Ik vertrouw die gasten niet.
Ik ga naar het ziekenhuis. Ga je mee?
50 milligram tetracaďne.
En nu? Moet ik 'r soms in slaap zingen? 150 milligram pentothal.
Een granaatscherf in d'r rug. Draai haar maar om.
Bloedgroep A. Ik heb deze dagen één unit gekregen.
Plasma-substituut, vlug.
We hebben hier zat bloed, alleen op de verkeerde plaats.
Hoeveel doden moeten er vallen voordat het genoeg is?
Stop. Stoppen. - Snel, achteruit.
Toe achteruit. Schiet op.
Waarom stapt ie niet in? - Hij wil wel, maar het mag niet.
Gaat ie?
Gelukt? - Ik denk het wel.
Ik kom, Pran.
Hij hoort bij mij. We zijn van de New York Times.
Hij is journalist en hij hoort bij mij.
Ik wil de consul spreken.
Waar is de consul?
De toestand in Cambodja is zeer onduidelijk.
Journalisten die over Phnom Penh zijn gevlogen...
zeggen dat de Rode Khmer de hele bevolking tracht te evacueren.
Zo'n 200 Europeanen en een onbekend aantal Cambodjanen...
hebben hun toevlucht gezocht in de Franse ambassade.
De nieuwe leiders zwijgen in alle talen.
Het is onduidelijk waar Sihanouk is, de door de Khmer erkende president.
Alles goed? - Ja, hij slaapt.
Dat is de consul.
Zag je dat, Dennis? - De Russen komen.
Je krijgt zondag pas weer wat. Donder op. Wegwezen.
Je krijgt helemaal niks. Wegwezen.
Hoofdpunten van het nieuws.
De BBC, Dougal.
Oké, vriend.
Er wordt flink gevochten rond 't vliegveld, vlakbij Phnom Pehn...
de hoofdstad van Cambodja.
Nu een verslag van onze verslaggever ter plaatse, Hugh Elder.
In Cambodja...
Hoe komen ze aan die onzin? - Zie je die kleine vent bij het hek?
Niet meteen allemaal kijken.
Ik weet uit betrouwbare bron dat dat Hugh Elder is.
Hij is vermomd, maar ik kreeg argwaan.
Hoe krijgt ie het nieuws 't land uit?
Met speciaal getrainde kippen.
Van de BBC moeten ze langs de Khmer lopen alsof ze gewone kippen zijn.
En zo passeren ze dag en nacht de grens met Thailand.
Ik zweer 't je.
De Khmer schijnt te eisen dat leden van de voormalige regering Lon Nol...
de zogenaamde 'zes verraders', aan hen worden uitgeleverd.
Het is onduidelijk of de oud-ministers in de ambassade schuilen...
waar volgens een UNICEF-medewerker de situatie steeds hachelijker wordt.
Uit berichten van reizigers blijkt...
Vaarwel, voormalig regime.
Is er hier een journalist die Frans spreekt?
Spreekt u Frans, meneer? - Ja, klopt.
Ik kon zo naar m'n kantoor, maar iets verderop werd ik tegengehouden.
Volgens mij is er een interne machtsstrijd aan de gang.
Verschillende groepen bezetten de stad.
En ze zijn allemaal bang om hun stukje macht te verliezen.
De helft is onder de vijftien.
Wil je me helpen Rode Kruis-instructies te vertalen?
Pran spreekt beter Frans dan ik. - Ik heb graag dat jij me helpt.
Waarom doe je dat? Hij is al onzeker genoeg.
Sydney, de Cambodjanen moeten de ambassade verlaten.
We moeten onze paspoorten inleveren.
En de Cambodjanen moeten vertrekken.
Amerikaan? Kijk.
Ik vecht al vijf jaar.